De wetenschap rondom veroudering maakt grote sprongen, en epigenetica staat daarbij centraal. Journalist en auteur Pim Christiaans en gezondheidswetenschapper Juglen Zwaan bespreken hoe nieuwe testen en interventies inzicht geven in biologische leeftijd – en hoe die mogelijk zelfs te verlagen is.

epigenitica
In hun gesprek benadrukken zij dat veroudering niet alleen wordt bepaald door DNA, maar vooral door de manier waarop genen worden aan- en uitgezet. “Je DNA verandert niet, maar de activiteit van je genen wel. En daar heb je invloed op,” legt Pim uit.

Biologische leeftijd meten met een druppel bloed

Epigenetische testen maken het mogelijk om de biologische leeftijd te bepalen op basis van genactiviteit. Dit gaat verder dan het vaststellen van genetische aanleg voor ziekten; het laat zien hoe snel iemand daadwerkelijk veroudert.
“Je kunt nu uit een druppeltje bloed je biologische leeftijd laten bepalen, en die testen zijn zo precies dat je zelfs een paar maanden verschil kunt zien,” vertelt Pim. De kosten van dergelijke testen zijn inmiddels relatief toegankelijk, rond de 400 euro, en resultaten zijn binnen enkele weken beschikbaar.
Dit biedt nieuwe kansen voor zowel wetenschappers als consumenten. Waar vroeger decennialange studies nodig waren om effecten van interventies op veroudering te meten, kan dat nu binnen enkele maanden worden vastgesteld.

Leefstijl beïnvloedt genactiviteit

Volgens Juglen en Pim kunnen leefstijlinterventies daadwerkelijk invloed hebben op de epigenetische klok. Ze noemen onder meer voeding, ontspanning en supplementen als potentiële factoren.
“Van vitamine D3 is aangetoond dat het de biologische leeftijd kan verlagen,” zegt Pim. Ook meditatie, tai chi en andere ontspanningstechnieken blijken een positief effect te hebben. Stressreductie speelt daarbij een belangrijke rol, omdat stress genactiviteit negatief kan beïnvloeden.
Daarnaast bespreken ze alfa-ketogluteraat (AKG), een stof die in een pilotstudie bij een kleine groep mannen leidde tot een aanzienlijke verlaging van de biologische leeftijd. “In een half jaar tijd zagen ze 8,5 jaar verjonging,” zegt Pim, met de kanttekening dat het om een kleinschalige studie gaat.|
Ook voeding speelt een rol. Een mediterraan dieet werd in studies in verband gebracht met een lagere hersenleeftijd. “Gezond eten kan zelfs de hersenleeftijd beïnvloeden,” aldus Juglen.

Waarom vroeg beginnen cruciaal is

Een belangrijke boodschap van beide experts is dat preventie het meest effectief is op jongere leeftijd. “Wetenschappers zeggen dat je eigenlijk vanaf je 45e serieus moet beginnen met deze interventies,” vertelt Pim.
Naarmate mensen ouder worden, neemt de veerkracht van het lichaam af en worden schadelijke invloeden, zoals roken of slechte voeding, moeilijker te herstellen. “Als je jong bent, kan je lichaam veel compenseren, maar dat vermogen neemt af met de jaren,” zegt Juglen.
Daarom benadrukken zij het belang van beweging, sauna, gezonde voeding en stressmanagement, vooral op latere leeftijd.

Doorbraakonderzoek: cellen terug naar een jong stadium

Een van de meest spectaculaire ontwikkelingen in de verouderingswetenschap betreft de zogeheten Yamanaka-factoren, waarvoor in 2006 een Nobelprijs werd uitgereikt. Deze transcriptiefactoren kunnen cellen terugbrengen naar een embryonaal stadium.
Juglen vertelt over experimenten bij muizen waarbij beschadigde oogzenuwen werden hersteld door de genactiviteit terug te draaien naar een jongere staat. “Oude neuronen kunnen normaal niet regenereren, maar door die factoren toe te voegen konden ze weer herstellen, en kregen muizen hun zicht terug,” legt hij uit. Hoewel dergelijke technieken nog experimenteel zijn en niet beschikbaar voor mensen, schetsen ze een toekomst waarin veroudering mogelijk omkeerbaar wordt op celniveau.

Toekomstvisie: jong lichaam, volwassen wijsheid

De experts benadrukken dat verjonging niet betekent dat mensen hun levenservaring verliezen. “Je krijgt een jong lichaam terug, maar met de wijsheid en rijpheid van je eigen leeftijd,” zegt Pim.
De combinatie van epigenetische testen, leefstijlinterventies en toekomstige biotechnologische doorbraken kan volgens hen een revolutie betekenen in gezond ouder worden. De verouderingsklok blijkt geen vaststaand gegeven, maar een proces dat beïnvloed kan worden.