Gezondheid is meer dan alleen de afwezigheid van ziekte; het begint bij een fundamenteel biologisch gevoel van veiligheid. Yvonne van Stigt, expert in klinische psycho-neuro-immunologie en hoofddocent aan het OPFG, legt uit dat veiligheid de absolute basisvoorwaarde is voor een functionerend lichaam. Zonder dit gevoel schiet ons systeem direct in de overlevingsstand, gedomineerd door adrenaline (vechten of vluchten).
veiligheid
Normaal gesproken volgt hierop cortisol, het hormoon dat zorgt voor ‘resolutie’: het oplossen van het probleem en het herstellen van de rust. Bij mensen met chronische stress of vroegkinderlijke trauma’s werkt dit mechanisme echter niet. Het cortisol-systeem faalt, de oplossing blijft uit en het lichaam blijft permanent in staat van alarm staan, wat leidt tot uitputting en ziekte.
Trauma op celniveau
De oorzaak van deze aanhoudende onrust ligt vaak diep verankerd, soms al vanaf de geboorte. Kinderen die opgroeien in een onveilige omgeving – bijvoorbeeld door een postnatale depressie van de moeder, verslaving in het gezin of emotionele verwaarlozing – worden biologisch geprogrammeerd om permanent alert te blijven. Yvonne verwijst naar de bekende ACE-studie, die aantoont dat hoe meer traumatische ervaringen iemand in de jeugd heeft, hoe groter de kans op chronische ontstekingen, auto-immuunziektes en hart- en vaatziekten op latere leeftijd. Biologisch gezien komt dit doordat cortisol weliswaar de cel binnenkomt, maar de receptor niet goed naar de celkern wordt getransporteerd. Hierdoor worden de nodige overlevingsgenen niet geactiveerd en blijft het ontstekingsremmende systeem uitgeschakeld.
Van vechtmodus naar herstel: mogelijke interventies
Het doorbreken van deze cyclus is complex, maar niet onmogelijk. Voor mensen zonder genetische afwijkingen kunnen technieken zoals die van Jan Bomaré helpen om nieuwe neuronale paden in de hersenen aan te leggen, waardoor het lichaam leert dat het weer veilig is. Wanneer er echter sprake is van een genetische blokkade in de cortisol-route, zijn aanvullende biochemische interventies nodig. Yvonne noemt lithium in microdoseringen als een effectieve stof die ingrijpt op het enzym GSK3-beta, een cruciale schakel in het cortisol-traject.
Ook natuurlijke stoffen zoals magnolia, kamferol en carvacrol (uit kruidnagel) kunnen dit proces ondersteunen. Deze middelen helpen het systeem tot rust te komen, waardoor het lichaam eindelijk de stap van overleven naar herstellen kan maken.
De rol van het microbioom in veiligheid
Een extra complicatie is de interactie met pathogenen. Een verstoord cortisol-systeem kan het immuunsysteem niet adequaat reguleren, wat bacteriën, virussen en parasieten de ruimte geeft om te floreren. Deze indringers houden het lichaam op zijn beurt weer in een staat van alertheid, wat het gevoel van onveiligheid verder versterkt. Het is een vicieuze cirkel: zonder veiligheid geen goed werkend immuunsysteem, en zonder een goed werkend immuunsysteem geen veiligheid.
Het herstellen van de biologische veiligheid is dan ook een integrale opgave die aandacht vraagt voor trauma, genetica, voeding en het microbioom.
