Onze eetgewoonten vormen de grootste volksgezondheidsuitdaging van deze tijd. Dat stelt endocrinoloog Hanno Pijl, emeritus hoogleraar diabetologie, die alarmerende inzichten deelt over de impact van ultrabewerkt voedsel.
ultrabewerkt voedsel
Volgens Hanno speelt onze voeding een cruciale rol bij het ontstaan van talloze chronische aandoeningen, waarbij de industrie handig inspeelt op onze biologische kwetsbaarheden.
De biologische val van suiker en vet
Het probleem zit hem niet in enkel suiker of enkel vet, maar in de door de mens gecreëerde combinatie van beide. In de natuur komt deze mix namelijk vrijwel niet voor. De voedingsindustrie gebruikt deze specifieke combinatie echter bewust, omdat deze een extreem sterk effect heeft op het dopaminesysteem in onze hersenen. Dit is hetzelfde beloningssysteem dat ook actief wordt bij verslavingen aan middelen zoals alcohol of cocaïne. Het eten van deze producten activeert dus dezelfde neurale paden, wat het voor veel mensen bijna onmogelijk maakt om met mate te blijven consumeren.
Verslaving of toch iets anders?
Hoewel de term ‘verslaving’ vaak valt, maakt Pijl een belangrijk onderscheid. Bij harddrugs zoals heroïne treden bij stoppen ernstige fysieke onttrekkingsverschijnselen op, iets wat we bij voedsel niet in die hevige mate zien. Ook hersenscans tonen aan dat de reactie op voedsel andere hersengebieden activeert dan bij zware drugs. Desalniettemin blijft de drang om te eten wat niet goed voor je is, voor velen een onweerstaanbare impuls die leidt tot schuldgevoelens en herhaald falen.
De mythe van de vrije wil
Volgens de expert is het onrealistisch om te verwachten dat individuen dit probleem enkel met wilskracht kunnen oplossen. Psychologen en wetenschappers benadrukken dat de ‘vrije wil’ sterk overschat wordt. Mensen worden onbewust gestuurd door het aanbod in de schappen en geavanceerde marketingtechnieken. Zelfs de meest gemotiveerde persoon heeft weinig kans tegen een omgeving die constant aanzet tot ongezonde keuzes. De supermarkt bepaalt in feite wat er gegeten wordt, waarbij de ongezonde producten vaak strategisch zijn geplaatst na de verse afdeling.
Richtlijnen voor de supermarktbezoeker
Voor wie toch gezond wil winkelen, is het advies om een specifieke mindset aan te nemen. Supermarkten zijn vaak zo ingericht dat je eerst langs de groente, vis en vlees loopt: de herkenbare, onbewerkte producten die onze voorouders ook aten. Het advies is om je enkel op dit eerste deel van de winkel te focussen en vervolgens zo snel mogelijk naar de kassa te gaan, zonder de gangen met bewerkte producten te betreden. Deze ‘shortcut’ helpt om de verleiding te vermijden.
Noodzaak van politieke ingrepen
Individuele inspanningen zijn echter niet genoeg zolang het speelveld niet gelijk is. Als één supermarkt vrijwillig het aanbod van ongezond voedsel vermindert, loopt deze klanten mis aan concurrenten die dat niet doen. Daarom pleit Hanno Pijl voor overheidsingrijpen om een level playing field te creëren. Alleen door politieke besluiten en gezamenlijke initiatieven kan de voedselmarkt zo worden ingericht dat deze de volksgezondheid dient in plaats van bedreigt.
